الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

بررسی تطبیقی کارکرد معنایی برخی اساطیر آیینی- مذهبی در ادبیات انگلیسی و عربی در ترجمه شعر تی اس الیوت و فدوی طوقان

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلفون
1 دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی ، دانشگاه مازندران، بابلسر ، ایران ‌
2 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بیرجند، ایران.
3 استادیار مترجمی زبان انگلیسی دانشگاه مازندران -بابلسر - ایران
10.22034/lits.2026.532792.1126
المستخلص
با بررسی متون ادبی معاصر، به ویژه شعر، مشخص می‌شود که اساطیر مذهبی-آیینی نقش برجسته‌ای در ساختار و محتوای آثار دارند. شاعران و نویسندگان با بهره‌گیری از این اساطیر، لایه‌های معنایی متعددی به آثار خود می‌افزایند؛ از جمله ایجاد بعد قداست، بازسازی واقعیت‌های فردی و اجتماعی، و استفاده از ظرفیت‌های نمادین اساطیر برای بیان مفاهیم خاص. این مطالعه تطبیقی به بررسی سیستماتیک کارکرد اساطیر مذهبی-آیینی در اشعار تی.اس. الیوت و فدوی طوقان، دو شاعر برجسته معاصر با خاستگاه‌های فرهنگی متفاوت (انگلیسی-آمریکایی و عربی-فلسطینی) می‌پردازد. تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و بر اساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، بر تطبیق و تحلیل تطبیقی سه اسطوره کلیدی «مسیح (ع)»، «سیبل» و «آدونیس» در آثار این دو شاعر متمرکز است. هدف، واکاوی چگونگی بازنمایی و کاربست این اساطیر با هدف آشکار ساختن وجوه تشابه و تفاوت‌های معناشناختی و کارکردی آن‌ها در بسترهای فرهنگی متفاوت است. این مطالعه بر این فرضیه استوار است که اسطوره و آیین به عنوان دو عنصر بنیادی فرهنگ، در تعامل دوسویه به تقویت و حفظ ارزش‌های فرهنگی جوامع کمک می‌کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هر دو شاعر، علی‌رغم تفاوت‌های فرهنگی، در فراخوانی اساطیر مسیح (ع)، آدونیس و سیبل، تشابهاتی در رویکرد دارند اما با کارکردهای متنوع و مفاهیم متفاوتی به آن‌ها معنا بخشیده‌اند. این مطالعه نشان می‌دهد که الیوت و طوقان هر کدام ابعاد روان‌شناختی، اجتماعی، و روحانی جدیدی به این اساطیر بخشیده‌اند که در آثار الیوت، عمق بیشتری دارد. همچنین در بررسی کارکرد اساطیر در شعر هر دو شاعر، دو بعد فردی و اجتماعی برجسته است. در بعد فردی، این اساطیر بیانگر مشکلات و دغدغه‌های روحی ناشی از تجربیات شخصی شاعران است. در بعد اجتماعی، اساطیر در شعر الیوت بازتاب‌دهنده سرخوردگی و ناامیدی ناشی از جنگ جهانی است، در حالی که در شعر طوقان، نشان‌دهنده رنج و ناامیدی ناشی از مصائب مردم فلسطین است. همچنین، بعد ترغیبی و اثرگذاری این اساطیر در اشعار هر دو شاعر مورد توجه قرار گرفته است. این تحقیق تأکید دارد که اساطیر مذهبی-آیینی، فراتر از نقش‌های مذهبی، به عنوان ابزاری قدرتمند در ادبیات برای بیان تجارب فردی، مسائل اجتماعی و ترویج دیدگاه‌های خاص عمل می‌کنند.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية

کتابنامه
اسماعیلی، مراد، (۱۴۰۱)، «تحلیل تطبیقی شعر و نقاشی عصر صفوی با تکیه بر آرای هنری رماک»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۶۴، صص۸۱-۵۱.
اصطیف، عبدالنبی، (2007)، العرب والادب المقارن، دمشق: منشورات الهیئه العامه السوریه للکتاب.
الیوت، تی.اس.(1388)، سرزمین هرز، ترجمه جواد علافچی، تهران: نیلوفر.
انوشیروانی، علیرضا، (1389)، «آسیب شناسی ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات تطبیقی، دوره1، شماره2، صص32-55.
اولاد، فروغ (۱۳۹۸)، «درون­مایه­های اساطیری سرزمین سترون تی.اس.الیوت»، مجله نقد زبان و ادبیات خارجی، دوره۱۶، شماره ۲۳، شماره پیاپی ۲۳، صص۹۲-۶۳.
بکار، یوسف، (۲۰۱۰)، «القدس فی استشراف الشعراء وتصویرهم»، جریده الرای الاردنیه، تاریخ استفاده: ۰۷/۱۱/۱۴۰۳، قابل دسترس در لینک زیر:
بهار، مهرداد(۱۳۸۶)، جستاری چند در فرهنگ ایران، چ۲، تهران: اسطوره.
اردلان جوان، علی، (۱۳۶۸)، تجلی شاعرانه اساطیر و روایات مذهبی در اشعار خاقانی،: مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی.
دهخدا، علی­اکبر(۱۳۷۳)، لغت­نامه، ج۱(دوره جدید)، تهران: دانشگاه تهران..
زرین­کوب، عبدالحسین(۱۳۶۹)، در قلمرو وجدان سیری در  عقاید ادیان و اساطیر، تهران: انتشارات علمی.
السلمي، سليم ساعد بنیه، (2019)، «أثر إليوت في الشعر العربي الحديث (لويس عوض وبدر شاکر السياب وصلاح عبد الصبور أنموذجًا)»، مجله الدراسات الادبیه، المجلد 39، العدد 4، يناير 2019، الصفحة 1993-2018.
السحار، سعيد جودة، موسوعة أعلام الفكر العربي، مكتبة مصر الفجالة، دون تاريخ.
شعله­ور، بهمن،(1369)، درباره سرزمین هرز، موخر، کتاب سرزمین هرز، انتشارات فاریاب.
شفیعی کدکنی، محمدرضا(1380)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
شمیسا، سیروس.(1383)، انواع ادبی، تهران: فردوس.
صالح، فخری(۲۰۰۴)، «تحولات فدوی طوقان الشعریه: من الرومانسیه الی لغه التعبیر المباشر»، مجله الدراسات الفلسطینیه، المجلد ۱۵، العدد۵۷، صص ۱۱۶-۱۰۷.
عربی، موسی، عربی، سجاد و حمیدرضا غلامی،(۲۰۱۸)، «دلالات توظیف الاساطیر فی شعر فدوی طوقان شاعره فلسطین، مجله اللغه العربیه وآددابها»، المجلد ۱۳، العدد۴، صص۵۴۷-۵۶۴.
عرب­یوسف آبادی، فائزه، پورقریب، بهزاد، (۱۳۹۶)، «بررسی تطبیقی شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد از فروغ فرخزاد با شعر سرزمین هرز از تی .اس. الیوت»، فصلنامه علمی پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، سال نهم، شماره ۳۲، صص۴۴-۶۷.
طوقان، فدوی (1993)، الاعمال الشعریه الکامله، عمان: دارالفارس للنشر و التوزیع.
طوقان، فدوى، ديوان فدوى طوقان، دارالعودة، بيروت، (2000م).
فرخی، باجلان، (۱۳۷۹ش)، «اسطوره و آیین»، کتاب ماه هنر، شماره ۲۵ و ۲۶، صص۳۶-۴۱.
فرگوسن، دیوید، (۱۳۸۲)، رودلف بولتمان: متفکران بزرگ مسیحی، ترجمه انشاالله رحمتی، تهران: گام نو.
قاسم، نادر(2007م)، «اساطیر الموت والانبعاث فی مجموعه نهر الرماد للشاعر خلیل حاوی»، مجله القدس المفتوحجه للابحاث، العدد3.
کورتل، آرثر(1993م)، قاموس اساطیر العالم، ترجمه: سهی الطریحی، ط6، دمشق: دار نینوی للمؤسسه العربیه للدراسات والنشر.
مک گراث، آلیستر. (1390). درسنامه الهیات مسیحی. ترجمهٔ بهروز حدادی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
مهتدی، حسین، موسوی­نسب، مریم. (۱۴۰۴ش)، بررسی مضامین پایداری در شعر معین بسیسو و سعید بیابانکی، (الدراسات الأدبية(في اللغة العربية والفارسية وتفاعلهما)، دوره ۵۵، شماره ۱۰۹، صص۱۵۰-۱۱۵.
نورایی­نیا، زهره، ملاابراهیمی، عزت. (۱۴۰۲ش)، بررسی هنرسازه تکرار در تبیین مفاهیم شعری طاهره صفارزاده و فدوی طوقان، مجله الدراسات الادبية(في اللغة العربية والفارسية وتفاعلهما)، دوره ۵۳، شماره ۱۰۶- شماره پیاپی ۱۰۶، صص۳۰۰-۲۷۳.
واقعه­دشتی، مائده، (1397)، «بررسی تطبیقی اساطیر در شعر تی.اس.الیوت و فروغ فرخزاد»، دوفصلنامه علمی-پژوهشی زبان و ادبیات فارسی، س9، ش1(پیاپی18)، صص 159-173.
ولدبیگی، مرادعلی، پیرزادنیا، مینا (1393)، «ماهیت ادبیات تطبیقی، چالش ها و آفت شناسی چشم اندازها در ادبیات معاصر ایران»، دومین همایش ملی ادبیات تطبیقی دانشگاه رازی، صص 1823-1840.
ولک، رنه، (1377)، تاریخ نقد جدید، ترجمه سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
همیلتون، ادیت. (1383)، سیری در اساطیر یونان و روم، ترجمه عبدالحسین شریفیات، تهران: اساطیر.
یونگ، کارل گوستاو. (1387). انسان و سمبولهایش. ترجمهٔ محمود سلطانیه. تهران: انتشارات جامی.
منابع لاتین
Burkert, W. (1985). Greek Religion. Harvard University Press.
Dalley, S. (2009). Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others. Oxford University Press.
Durkheim, E. (1995). The Elementary Forms of the Religious Life (K. E. Fields, Trans.). Library of Congress.
Geertz, C. (1973). The Interpretation of Cultures: Selected Essays. Basic Books.
McGrath, A. E. (n.d.). Christian Theology: An Introduction (5th ed.). Wiley-Blackwell.
Melton, J. G., & Baumann, M. (Eds.). (n.d.). Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices (D. B. Barrett & D. Wiebe, Eds.). Library of Congress.
Smith, W. R. (1889). Lectures on the Religion of the Semites (1st series, 1st ed.). Black
سايت هاي اينترنتي
لؤلؤة، عبدالواحد، تأثيرات ت.س. الیوت علی حداثة الشعر والنقد فی العالم العربي، 12/03/1404:
Al-Quds. (n.d.). Alquds Newspaper. Retrieved January 23, 2025, from https://www.alquds.co.uk
 
Fadwa Tuqan – Jehat. (n.d.). Jehat.com. Retrieved January 23, 2025, from http://www.jehat.com/Jehat/ar/Gharreb/fadwa.htm
Fadwa Tuqan Biography. (n.d.). School Arabia. Retrieved January 23, 2025, from http://www.schoolarabia.net/arabic/fadwa-tokan/fadwa1.htm
Arabiyat. (n.d.). Arabiyat Magazine. Retrieved January 23, 2025, from http://www.arabiyat.com/content/1298
Ezboard Forum. (n.d.). Discussion Page. Retrieved January 23, 2025, from http://ezboard.com/fndbfrm.20.showprevMessage?TopicID=47
Sibyls. (n.d.). Encyclopedia.com. Retrieved January 23, 2025, from https://www.encyclopedia.com/humanities/news-wires-w