الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

ارزیابی ترجمه انصاریان و آیتی از تصویرسازی گناه در صحیفه سجادیه از منظر استعاره‌های مفهومی

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلفون
1 دانشجوی کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان،
2 دانشیار زبان و ادبیات عربی دانشگاه سمنان
3 دانشیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سمنان
10.22034/lits.2026.533098.1130
المستخلص
استعاره مفهومی رویکردی نوظهور در پژوهش‌های زبان شناسی شناختی می‌باشد که منجر به ساختار بخشی و مفهوم‌سازی مفاهیم انتزاعی موجود در ذهن بشر می‌شود. این مفهوم‌سازی از طریق مجموعه انطباق‌های موجود میان دو حوزه مفهومی صورت می‌گیرد. این پژوهش با هدف بررسی استعاره‌های مفهومی در حوزه «گناه» در صحیفه سجادیه، و همچنینی بررسی عملکرد مترجمان انصاریان و آیتی در نحوه بازتاب آن، برآن‌است تا با تکیه بر اصول این رویکرد، که از سوی لیکاف و جانسون مطرح شده است، به نحوة تصویرسازی این مفهوم و رابطه آن با حوزه‌های مبدأ مطرح شده برای آن بپردازد؛ لذا با روش تحلیلی-توصیفی استعاره‌های مفهومی یافت شده در حوزه مفهوم«گناه» را در صحیفه سجادیه، مورد بررسی قرارداده است. از این رو در آغاز نمونه‌های یافت شده را بر اساس حوزه‌های مبدأ ونام نگاشت‌های مرتبط با آن تفکیک کرده، سپس به بررسی چگونگی عینیت‌بخشی این مفهوم و برگردان آن از سوی مترجمان پرداخته است. نتایج این بحث و بررسی حاکی از آن است که مفهوم «گناه» از طریق نام نگاشت‌هایی چون گناه بار است، گناه آتش است، گناه بیماری است، گناه انسان است و گناه حجم است، تصویرسازی شده است. رابطه‌ای که میان حوزه‌های مبدأ و این مفهوم انتزاعی برقرار است، بدین صورت است که اصل بهره برداری و برجسته‌سازی در استعاره‌های مفهومی، منجر شده جنبه‌ها و پیامدهای منفی هر دو حوزه برای انسان نمود بیشتری پیدا کند. مترجمان نیز در انتقال عبارات مدنظر گاهاً به زبان مبدأ وفادار بوده وگاهی نیز به زبان مقصد، با این وجود میزان موفقیت مترجمان را می‌توان یکسان دانست.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية

فهرست منابع
_ صحیفه سجادیه.                     
_ صحیفه سجادیه (1392هـ.ش)، ترجمه حسین انصاریان ، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران.
_صحیفه سجادیه (1372هـ.ش)، ترجمه عبدالمحمد آیتی ،چاپ اول، تهران:انتشارات سروش.
_ افراشی، آزیتا(1395هـ.ش)، مبانی معناشناسی شناختی، چاپ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
_ _______(1397هـ.ش)،  استعاره و شناخت، چاپ اول، تهران:پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
_ اکو، امبرتو؛ و ردی، مایکل؛ و لیکاف، جورج (1390هـ.ش)،  استعاره: مبنای تفکر و ابزار زیبایی آفرینی، مترجم فرهاد ساسانی. چاپ اول، تهران: انتشارات سوره مهر.
_ البعلبکی، روحی(1385هـ.ش)،  فرهنگ عربی-فارسی المورد، ترجمه محمد مقدس. چاپ اول، تهران: انتشارات امیرکبیر.
_انصاریان، حسین(1392هـ.ش)، صحیفه سجادیه(مجموعه مناجات‌های امام سجاد علیه السلام)، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران.
_آیتی، عبدالمحمد(1372هـ.ش)، صحیفه سجادیه، چاپ اول، تهران:انتشارات سروش.
_ ایچیسون، جین(1396هـ.ش)، زبان شناسی به همین سادگی، ترجمه سمیرا آذرنوش. چاپ اول، تهران: نشر نویسه پارسی.
_ إیناس،عبدالعزیز(2025م)، «إشکالیّات الترجمة من الفارسیّة ألی العربیّة و العکس»، مجلة علمیة محکمة نصف سنویّة الدراسات الأدبیة(في اللغة العربية و تفاعلهما)،دوره55، شماره109، ص291-330.
_ براتی، مرتضی،(1396هـ.ش)، «بررسی و ارزیابی بر نظریه استعاره مفهومی»، دو فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات زبانی و بلاغی، سال8، شماره16، ص48-51.
_ پورابراهیم، شیرین (1396ه.ش)، "انسان انگاری مفاهیم مجرد در زبان قرآن از دیدگاه شناختی"، دو فصلنامه پژوهش‌های زبان شناختی قرآن، بهار و تابستان1396، سال6، شماره1، ص188-177.
_ تک‌تبارفیروزجائی، حسین؛ و بابازداه اقدم، عسگر؛ و رفیعی، زینب، (2021م)، «دراسة الاستعاراة المفاهيمية للصور الحيوانية في الامثال الشعبية الفلسطينية وفقا لنظرية ليكاف وجانسون»، مجلة اللغة العربیة و آدابها، السنة17، العدد3، ص366-341.
_ تیلور،جان آر؛ و لتیل مور،جانت (1396هـ.ش)، راهنمای زبان شناسی شناختی، مترجمان فهیمه فرشی و نجمه فرشی. چاپ اول، تهران: نشر نویسه پارسی.
_ حاجیلوئی محب، محمدمهدی؛ و خاوری،اکرم؛ و فرزانه، تهمینه؛ و احمدی، مژگان،(1403هـ.ش)، «سنت‌های الهی اجتماعی در صحیفه سجادیه»، دو فصلنامه علمی_پژوهشی دعا پژوهی، سال4، شماره7، ص192-170.
_ راسخ‌مهند، محمد (1396هـ.ش)، درآمدی بر زبان‌شناسی شناختی: نظریه‌ و مفاهیم. چاپ ششم، تهران: نشر سمت.
_ صفوی، کورش (1401هـ.ش)، درآمدی بر معنی‌شناسی. چاپ هفتم، تهران: انتشارات سوره مهر.
_ قلندرزهی، محمدرحیم؛ و  روشنفکر،کبری. (1442هـ). «دراسة الاستعارات المفهومیة القائمة علی المخططفی الکتب العربیة فی المرحلة الثانویة الأولی». دراسات فی تعلیم اللغة العربیة و تعلمها مجلة علمیة محکمة نصف سنویة، السنة5 ،العدد9، ص138-121.
_ کووچش، زولتن(1402هـ.ش)، مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره، ترجمه شیرین پورابراهیم. چاپ چهارم، تهران: نشر عروج.
_ لیتل‌مور، جنت؛ و  تیلور، جان آر(1401هـ.ش)، زبان شناسی شناختی: نظریه‌ها و کاربردها، ترجمه پارسا بامشادی و شادی انصاریان. چاپ اول، تهران: نشر بوی کاغذ.
_ لیکاف،جرج؛ و  جانسون،مارک (1401هـ.ش)،  استعاره‌هایی که با آ‌‌نها زندگی می‌کنیم، ترجمه هاجر آقاابراهیمی. چاپ چهارم، تهران: نشر علم.
_ مدنی، علیخان ابن احمد(1368ه.ش/1409ه.ق)، ریاض السالکین في شرح صحيفة سيد الساجدين،7 جلد، بدون چاپ، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
_ محبی، گل افروز؛ و  نوازنی، رحمان.(1403هـ.ش)، «نقش پادگفتمان در شکل گیری هویت‌های اجتماعی و فرهنگی(مطالعه موردی: دعای پنجم صحیفه سجادیه)، دو فصلنامه علمی_پژوهشی دعا پژوهی، سال4، شماره7، ص19-1.
_ ممدوحی، حسن (1392)، شهود و شناخت، 4جلد، چاپ ششم، تهران: موسسه بوستان کتاب.
_ موسوی بفرویی، سید محمد؛ و  توکل نیا، مریم.(1398هـ.ش)، «بررسی استعاره‌های مفهومی و طرح‌واره‌های تصویری ظرف«فوق» در زبان نهج البلاغه»، فصلنامه علمی_پژوهشی زبان پژوهی دانشگاه الزهراء، سال11، شماره32.
_ مهتدی،حسین؛ و سقرلات،الهام (2022م)، «بررسی ترجمه «مفعول مطلق» در صحیفه سجادیه بر پایه نظریه یوجین نایدا نمونه مورد پژوهش ترجمه انصاریان و آیتی»، مجلة علمیة محکمة نصف سنویّة الدراسات الأدبیة(في اللغة العربية و تفاعلهما)، دوره52، شماره123، ص130-99.
_ هاوکس، ترنس(1400هـ.ش)،  استعاره، ترجمه فرزانه طاهری. چاپ هشتم، تهران: نشر مرکز.
_ یگانه،فاطمه؛ و  افراشی، آزیتا. (1395هـ.ش)، «استعاره‌های جهتی در قرآن با رویکرد شناختی»، دو ماهنامه جستارهای زبانی، دوره7، شماره5.