الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

از کازرون تا غزه؛ جلوه های بیداری اسلامی در شعر نصرالله مردانی و معین بسیسو

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلف
أستاذ مساعد في فرع تعليم اللغة العربية و آدابها بجامعة فرهنکيان طهران، إیران
10.22034/lits.2026.535620.1132
المستخلص
بیداری اسلامی به‌عنوان یک الگوی نوین برای تلاش‌های جمعی در جهت تغییر و تحوّل در جوامع اسلامی و دیگر نقاط جهان تلقی می شود، این جنبش نه‌تنها به‌دنبال احیای هویّت اسلامی است، بلکه به‌عنوان یک نیروی محرکه برای ایجاد تحوّل و پیشرفت در عرصه‌های مختلف بشری نیز محسوب می شود. بررسی و مطالعه نقش نصرالله مردانی و معین بسیسو، شاعران معاصر ایران و فلسطین، در بیداری اسلامی و تحلیل مؤلفه‌های این الگوی بیداری در اشعارشان نشان می‌دهد که هر دو شاعر تأثیر چشمگیری در احیای اندیشه‌های دینی، تقویت همبستگی، ایجاد خودباوری و زنده کردن روحیه بازگشت مسلمانان به عظمت گذشته خود داشته‌اند. این جستار ادبی بر آن است تا با تحلیل تطبیقی اشعار نصراللّه مردانی شاعر معاصر ایرانی و معین بسیسو شاعر فلسطینی و به روش تطبیقی بر مبنایی مکتب تطبیقی آمریکایی به بررسی جلوه های بیداری اسلامی در دیوان این دو شاعر و نوع نگاه آنها به مقوله جریان بیداری اسلامی در ایران و فلسطین بپردازد. پرسشی که در این پژوهش درصدد پاسخگویی به آن هستیم: چگونه مفهوم بیداری اسلامی در اشعار مردانی و بسیسو جلوه نموده است؟ یافته های اساسی این پژوهش نشان می‌دهند که جلوه های بیداری اسلامی از قبیل اتّحاد در موضوع وطن، دفاع از ملّت خود، استعمارستیزی، ظلم ستیزی، تجلیل از شهید، اعتراض سیاسی و اجتماعی و غیره در اشعار هر دو شاعر جلوه گر شده اند؛ بدون اینکه از یکدیگر متأثّر باشند. نصرالله مردانی، در اشعار خود از شهید و شهادت، وحدت میان مسلمانان و خدمت به وطن، به عنوان یک دستور دینی، برای امور سیاسی و ملّی استفاده می‌کند و آن را برای مقابله با ظالمان ضروری می‌داند. شاعر با پرداختن به چنین موضوعات جدید که ریشه در دین دارند، تعهد دینی- سیاسی خود را نشان می‌دهد. معین بسیسو نیز در قصاید خود در حوزه بیداری اسلامی و در قالب موضوع های گوناگون سیاسی و اجتماعی مانند دفاع از آرمان فلسطین، عشق به وطن، شکایت از ستم حکمرانان ظالم، مخالفت با سلطه بیگانگان بر فلسطین، دعوت به آزادی و امید به پیروزی سخن می‌گوید.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية

منابع و مآخذ
قرآن الکریم.
ابوالشباب، واصف. (1988)، القدیم و الجدید فی الشعر العربی الحدیث، بیروت: دار النهضة العربية للطباعة والنشر والتوزيع.
امیری خراسانی، احمد و عسگر حسن پور (1389)، «مؤلّفه های پایداری در سیمای شخصیّت های رمان دفاع مقدّس»، نشریه ادبیات پایداری، سال اوّل، شماره 2، صص 31-44.
بابا سالار، علی اصغر؛ خضور، جولیت (1398)، «جلوه های مقاومت در اشعار نصرالله مردانی و بدوی الجبل»، مجله ادبیات پایداری، شماره 20، صص 1-26.
بسیسو، معین. (۱۹۸۱م)، دیوان الشعر، بیروت: دار العوده.
بلاوی، رسول، مهوش حیاتی، محمّدجواد پورعابد، علی خضری (1402)، «واکاوی مؤلفه های بیداری اسلامی در شعر سعید معتوق»، مجله نقد تحلیل و زیبایی شناسی متون، سال ششم، شماره 1، صص 51-72.
پرهام، سیروس. (1362)، رئالیسم و ضدرئالیسم در ادبیات، تهران: نشر آگاه، چاپ هفتم.
رستم پورملکی، رقیه؛ شیرزاد، فاطمه (1391) «صورة الشهید فی شعر أحمد دحبور و معین بسیسو»، مجله لسان مبین، شماره 10، صص 76-96.
رضواني، علي اكبر (1362)، فلسفه شهادت، قم: هجرت، چاپ اوّل.
العراقی، فائز، (۱۹۹۸م)، شعر الانتفاضة فی البعدین الفکری و الفنی، دمشق: منشورات اتحاد الکتب العربی.
علایی، مشیت (1380)، «نقد ادبی و جامعه شناسی»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 46-47.
الغوري، إمیل (1959)، دراسة سیاسة علمیة مرکزة عن الأسباب الحقیقة لنکبة فلسطین، بیروت: دارالنشر العربیة.
صدقی، حسین و امیرعلی عظیم زاده (1392)، «بررسی موسیقی و صورخیال در شعرِ جنگ نصرالله مردانی»، مجله ادبیات پایداری، سال پنجم، شماره 9، صص 187-211.
طالب پور، دانا (1402)، «تبلور شاخصه‌های پایداری و آزادی‌خواهی در اشعار سمیح صباغ و قیصر امین‌پور»، مجلة الدراسات الأدبيّة، شماره 105، صص 161-188.
قادری، قادر (1402)، «بازتاب بیداری اسلامی در اشعار مصطفی صادق رافعی»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره دوازدهم، شماره 4، صص 93-115
القرضاوی، محمد یوسف، (۱۹۹۷م)، الصحوة الإسلامیة و هموم الوطن العربی و الإسلامی، ط۲، القاهره: مکتبة وهبیة.
کاظمی، محمّد کاظم (1390)، ده شاعر انقلاب، تهران: سوره مهر، چاپ دوّم.
محمّدی افشار، هوشنگ؛ عقیلی، سیّد عبدالرسول (1396) «بررسی تطبیقی مولّفه‌های پایداری در شعر سلمان هراتی و معین بسیسو»، مجله پژوهشنامه اورمزد، شماره 39 ، صص 128-142.
مردانی، نصرالله، (1388)، عشق می‌گوید، چ1، تهران: انجمن قلم ایران.
ـــــــــــــ. (1387)، آن یار دلنواز، تهران: انتشارات سوره مهر.
ـــــــــــــ.  (1388). قانون عشق، مجموعه‌شعر. تهران: صدرا.
ـــــــــــــ. (1370). خون‌نامۀ خاک. تهران: کیهان.
ـــــــــــــ. (1360). قیام نور. تهران: انتشارات حوزۀ اندیشه و هنر اسلامی.
المقالح، عبدالعزیز (1992)، صدمة الحجارة: دراسة في قصیدة الانتفاضة، بیروت: دار الآداب.
مهتدی، حسین؛ موسوی نسب، سیده مریم (1404)، « بررسی مضامین‏ پایداری در شعر معین بسیسو و سعید بیابانکی»، مجلة الدراسات الأدبيّة، شماره 109، صص 115-150.
واحددوست، مهوش (1381)، رویکردهای علمی به اسطوره شناسی، تهران: سروش.