الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

پژواک اندیشه‌های خیامی در اشعار عباس محمود عقاد

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلف
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/lits.2026.513392.1115
المستخلص
عمر خيام نيشابورى از شاعران فارسى‌زبان مى‌باشد كه با سرودن رباعيات توانسته در حوزه ادبيات مطرح شود. رباعيات وى در دوره معاصر نظر بسيارى از مستشرقان، مترجمان و ادبا را از كشورهاى مختلف به خود جلب كرده است. او را به حقیقت باید از نام‌آورترین و سرشناس‌ترین شاعران و ادیبان ایرانی در جهان معاصر عرب دانست که به دلیل نوعِ جهان‌بینی و اندیشه‌های خاصی که داشت، توجه بسیاری از شاعران معاصر عربی را به خود جلب نموده است. از جمله ادبايى كه به اشعار وى توجه كردند و تحت تأثير افكار وى سروده‌هايى دارند، عباس محمود عقاد، اديب و شاعر عراقى معاصر است. او حدود بيست و نه رباعى از خيام را به عربى برگرداند و اين امر ميزان علاقه وى به خيام را نشان مى‌دهد، ضمن آنكه به تطابق ميان خيام و ابوالعلاء معرى نيز پرداخت. اين پژوهش بر آن است با شيوه توصيفى-تحليلى، ميزان تأثيرپذيرى عقاد از خيام را بررسى كند. بررسی‌ها نشان داده است كه می‌توان در مضامينى مانند مرگ و زندگى، حسرت بر گذر عمر، حیرت و بدبینی، مِى، معشوق و یار زیباروی و جبر و تقدیرگرایی، مشتركاتى را ميان دو شاعر يافت و تأثيرپذيرى عقاد از خيام را تبيين نمود.
الكلمات الرئيسية
الموضوعات الرئيسية

کتابنامه

الف: منابع فارسی

-        اصلانى، سردار، (1374)، جايگاه عقاد در ادب معاصر عرب، كيهان فرهنگى، شماره 122، ص80-82.

-        امين رضوى، مهدى، (1385)، صهباى خرد (شرح احوال و آثار حكيم عمر خيام نيشابورى)، ترجمه مجدالدين كيوانى، تهران: سخن.

-        پناهى سمنانى، محمد احمد، (1370)، حسن صباح چهره شگفت­انگيز تاريخ، چاپ چهارم، تهران: نشر كتاب نمونه.

-        حسام­پور، سعيد و كاووس حسن­على، (1388)، رويكردهاى پنج­گانه در خيام­شناسى، كاوش­نامه زبان و ادبيات فارسى، 18 (10)، ص183-200.

-        خسروى، على و محسن ذوالفقارى، (1395)، سبك­شناسى رباعيات خاقانى با نگاه به تأثيرپذيرى از خيام، فصلنامه علمى پژوهشى كاوش­نامه، 33 (17)، ص65-96.

-        خيام، عمر، (1373)، رباعيات، با تصحيح، مقدمه و حواشى: محمدعلى فروغى و قاسم غنى، به كوشش ع. جربزه دار، چاپ دوم، تهران: انتشارات اساطير.

-        دشتى، على، (1377)، دمى با خيام، چاپ دوم، تهران: اساطير.

-        زرين­كوب، عبدالحسين، (1389)، با كاروان حله، چاپ شانزدهم، تهران: انتشارات علمى.

-        مندور، محمد، (1385)، نقد و ناقدان معاصر، ترجمه عباس طالب­زاده شوشترى، مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسى مشهد.

-        هدايت، صادق، (1353)، ترانه­هاى خيام، چاپ ششم، تهران: انتشارات اميركبير.

-        یوسفی، غلامحسین، (1388)، چشمه روشن (دیداری با شاعران)، چاپ دوازدهم، تهران: علمی.

 

ب: منابع عربی

-        بكّار، يوسف حسين، (1982)، تأثّر جماعة الديوان برباعيات الخيام، ط1، بيروت: دار ناصيف.

-        بكّار، يوسف حسين، (1999)، رباعيات الخيام في الأدب العربي، ط1، بيروت: دارالجيل.

-        بكّار، يوسف حسين، (1989)، عمر الخيام والرباعيات في آثار الدارسين العرب، ط1، بيروت: دار المناهل.

-        درويش، ابراهيم، (2010م)، مائة وخمسون عاماً مرّت على ترجمة رباعيات الخيام، قاهرة: مؤسسة جذور الثقافية.

-        سكوت، حمدى، (1964)، أعلام الأدب المعاصر في مصر (عباس محمود العقاد)، ط1، قاهره: دارالكتاب المصري.

-        شورابى، ابراهيم امين، (1954)، حافظ الشيرازي شاعر الغناء والغزل، ط1، قاهرة: دارالمعارف.

-        ضيف، شوقى، (1988)، مع العقاد، قاهره: دارالمعارف.

-        عقاد، عامر، (1968)، لمحات من حياة العقاد، قاهره: دار الشعب.

-        عقاد، عباس محمود، (1969)، أنا، ط1، بيروت: دارالكتاب العربي.

-        ـــــــــــــــــــ، (1982)، وهج الظّهيرة، بيروت: دارالعودة.

-        عوض، طاهر بن عبداللطيف، (1989)، المرأة في شعر العقاد، ط1، قاهرة: مكتبة الكليات الأزهرية.

-        معرى، ابوالعلاء، (2016)، اللزوميات  «لزوم ما لا يلزم»، مصر: مطبعة المحروسة.

-        المهزمي، أبو هفان عبد الله بن أحمد بن حرب، (1953)، أخبار أبي نواس، به كوشش عبد الستار أحمد فراج، القاهرة: مكتبة مصر.