الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

تحلیل ترجمه عربی شعر «باز باران» گلچین گیلانی توسط محمد نورالدین عبدالمنعم بر اساس نظریه هنجارهای گیدئون توری

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلف
گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کوثر بجنورد
10.22034/lits.2025.487351.1097
المستخلص
ترجمه شعر، به دلیل پیچیدگی‌های معنایی، زیبایی‌شناختی و فرهنگی، یکی از چالش‌برانگیزترین حوزه‌های ترجمه به شمار می‌رود. انتقال لایه‌های معنایی و زیبایی‌های زبان اصلی به زبان مقصد، همواره با خطر از دست دادن اصالت و عمق مفاهیم همراه است. اشعار گلچین گیلانی، با درون‌مایه‌های احساسی و فرهنگی خاص، از جمله متونی است که در ترجمه به زبان عربی نیازمند دقت و توجه ویژه‌ای است. بررسی چگونگی انطباق این ترجمه‌ها با هنجارهای ترجمه‌شناسی می‌تواند به درک بهتری از میزان موفقیت آن‌ها در حفظ و انتقال این عناصر کمک کند. این پژوهش با رویکردی علمی و نقادانه، ترجمه عربی گزیده‌ای از اشعار گلچین گیلانی توسط محمد نورالدین عبدالمنعم را از منظر نظریه هنجارهای گیدئون توری بررسی می‌کند تا مشخص شود که آیا این ترجمه توانسته است تعادل میان پذیرش در فرهنگ مقصد و حفظ کفایت و وفاداری به متن اصلی را برقرار کند یا خیر. ترجمه‌ها در دو سطح اصلی نظریه توری، یعنی هنجارهای اولیه (پذیرش در فرهنگ مقصد) و هنجارهای ثانویه (کفایت در برابر متن مبدأ) تحلیل شده‌اند. داده‌های مورد استفاده در این پژوهش، شامل نمونه‌هایی از اشعار گلچین گیلانی و ترجمه‌های آن‌ها توسط عبدالمنعم است. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که ترجمه‌های عبدالمنعم در سطح هنجارهای اولیه، توانسته‌اند به‌خوبی با فرهنگ مقصد هماهنگ شوند، اما در سطح هنجارهای ثانویه، به‌ویژه در بازتاب دقیق مفاهیم و سبک شعری گلچین گیلانی، کاستی‌هایی مشاهده می‌شود. این پژوهش تأکید می‌کند که رعایت هنجارهای توری در ترجمه اشعار می‌تواند به بهبود کیفیت ترجمه‌ها و افزایش هم‌خوانی با متن مبدأ کمک کند.
الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


آذرنوش، آذرتاش. (۱۳۹۱ ﻫ.ش). فرهنگ معاصر عربی فارسی. تهران: انتشارات غزال.
افضلی، علی و اکرم مدنی. (۱۴۰۰ه.ش). «کاربست نظریه هنجارهای گیدئون توری در ارزیابی کیفی ترجمه». فصلنامه مطالعات ترجمه، سال هجدهم، شماره عربی اشعار سهراب سپهری، ۶۳، صص ۲۰۷-۲۲۶.
امیری، کیومرث. (۱۳۸۰ ﻫ.ش). زبان فارسی در جهان مصر. تهران: شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی.
پیشقدم، فرشته، (۱۳۹۴ ﻫ.ش)، نام‌آوران گیلان،  قزوین: اقاقیا.
خزائی فرید، علی و قاضی زاده، خلیل، (۱۳۹۴ه.ش)، «تأثیر هنجارها بر روند ترجمه، موردپژوهی: ترجمه‌های معاصر قرآن مجید»، فصلنامه مطالعات زبان و ترجمه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، ۳، صص ۸۴-۱۰۱.
راسخ مهند، محمد، (۱۳۸۱ه.ش)، «نقد و معرفی کتاب نظریه‌های ترجمه در عصر حاضر»، مجله زبانشناسی، سال ۱۷، شماره اول، ص ۱۱۴.
السعید جمال الدین، محمد، (۲۰۰۸م)، «قرن و ربع قرن من الترجمة عن الفارسیة»، أواصر، العدد الاول، صص ۱۳۱-۱۳۶.
شمس آبادی، حسین و افضلی، فرشته، (۱۳۹۴ه.ش)، «ناهنجاری‌های واژگانی و مفهومی در ترجمه متون داستانی و نمایشی از عربی به فارسی»، پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، دوره ۵، شماره ۱۲، شهریور ۱۳۹۴، صص ۱۵۹-۱۸۴.
شهبازی، علی اصغر، (۱۴۰۰ه.ش)، «ارزیابی ترجمه مجموعه تولدی دیگر فروغ فرخزاد بر مبنای نظریه تغییرات صوری کیتفورد (مورد پژوهی مقایسه ترجمه عبدالمنعم و العطار)»، پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، دوره یازدهم، شماره ۲۵، صص ۲۴۹-۲۸۳.
قبانی، نزار، (۱۳۸۰ ﻫ.ش)، بلقیس و شاعرانه‌های دیگر، ترجمه: موسی بیدج، تهران: نشر ثالث.
کاظمی نجف‌آبادی، سمیه و رحیمی خویگانی، محمد، (۱۳۹۶ه.ش)، «بازتاب ترجمه شعر معاصر فارسی در جهان عرب»، فصلنامه پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، دوره ۵، شماره ۱، صص ۱۲۰-۱۵۶.
گنتزلر، ادوین، (۱۳۹۳ ﻫ.ش)، نظریه‌های ترجمه در عصر حاضر، ترجمه: علی صلح‌جو، چاپ دوم، تهران: انتشارات هرمس.
متقی‌زاده، عیسی، (۱۳۸۸ ﻫ.ش)، فرهنگ عربی – فارسی فارسی – عربی،. تهران: انتشارات شابک.
مسعود، جبران، (۱۳۸۹ ﻫ.ش)، فرهنگ الفبایی، الرائد عربی-فارسی، ترجمه: دکتر رضا انزابی‌نژاد، تهران.
معروف، یحیی، (۱۳۹۲ ﻫ.ش)، فن ترجمه: اصول نظری و عملی ترجمه از عربی به فارسی و از فارسی به عربی، چاپ یازدهم، تهران: انتشارات سمت.
میرفخرایی، مجدالدین، (۱۳۸۹ ﻫ.ش)، مجموعه اشعار گلچین گیلانی، گردآورنده: کامیار عابدی، تهران: انتشارات فرهنگ ایلیا.
نورالدین عبدالمنعم، محمد، (۲۰۰۹ م)، مختارات من الشعر الفارسي الحديث، القاهرة: المركز القومى للترجمة.
نیازی، شهریار؛ قاسمی اصل، نسرین، (۱۳۹۷ ﻫ.ش)، الگوهای ارزیابی ترجمه، ج ،. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
منابع الکترونیکی:
ابراهیمی، مهدی، گیدئون توری ماهیت و نقش هنجارها در ترجمه، همشهری آنلاین، 1390.06.30
https://www.hamshahrionline.ir/news/