الدراسات الأدبیة

الدراسات الأدبیة

بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
University of Isfahan
10.22034/lits.2025.482961.1096
چکیده
سیدجعفر شهیدی را پیش و بیش از هر چیز به مترجم نهج البلاغه می شناسیم. این مسئله به خوبی جایگاه او و ترجمه‌اش را در میان ما ایرانیان نشان می دهد. پژوهش حاضر با تکیه بر همین مطلب و با تمرکز بر رویکرد نظریِ جولیان هاوس در نقد و ارزیابی ترجمه ها قصد دارد تا نشان دهد ترجمه سیدجعفر شهیدی بیشتر از کدام فرایندهای ترجمه ای ـ ترجمه نهان یا آشکار ـ برای ترجمه اسالیب بیانی، بهره برده است و چرا؟
برای این منظور، ترجمه أسالیب بیانی در سه خطبه اول نهج البلاغه به صورت مقابله خط به خط با متن اصلی عربی، مقایسه شد و موارد استخراج شده در ذیل دو نوع کلی ترجمه مورد نظر هاوس، تحلیل شد. همچنین تلاش شد تا با تکیه بر تحلیل زبانی و ساختاری فرایند ترجمه، تبدیل‌های ترجمه‌ای که در قالب صافی فرهنگی عمل کرده‌اند تا متن ترجمه به صورت یک متن نهان، نمایش داده شود، مشخص و واضح گردد. مهمترین دستاورد این پژوهش نشان می‌دهد که شهیدی در ترجمه‌اش بیش از هر چیزی از ترجمه نهان سود جسته و تلاش کرده است متنش هر چه بیشتر در چارچوب‌های زبان فارسی قرار بگیرد و از کلیشه‌های زبان عربی دور شود. مهم‌ترین راهکار ترجمه‌ای او برای رسیدن به این مقصد، تبدیل استعارات به تشبیه، توضیح استعارات یا تغییر کلی تصویر استعاری بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-    امام علی (عليه السلام)، (1378)،  نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهيدى، 1جلد، تهران: شركت انتشارات علمى و فرهنگى.
-    امام علی (علیه السلام)، (1379)، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: مشهور.
-    رحیمی خویگانی، محمد، آریان، احمدرضا؛ (1400)، درنگی در تفاوت‌های زیبایی‌شناختی ترجمۀ استعاراتخطبۀ شقشقیه به زبان فارسی و چینی (ترجمۀ فارسی علی موسوی گرمارودی و ترجمۀ چینی شمس‌الدین جانگ جه هوا)، مجله پژوهشنامه علوی، ش 24،  صص 69-91.
-    رحیمی خویگانی، محمد ،(1398)، بررسی ترجمه کهن خطبه شقشقیه، ـ تصحیح عزیزالله جوینی ـ از منظر الگوی نقد نیومارک، مجله مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، ش 12،. صص 61-98.
-    سعدی، مصلح الدین، (1373)، غزلهای سعدی، به کوشش نورالله ایزدپرست، تهران: دانش.
-    ماندی، جرمی، (1391)، معرفی مطالعات ترجمه، ترجمه علی بهرامی، زینب تاجیک، تهران: رهنما. 
-    هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله، (1400ق)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه، تصحیح حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره ای، 21 جلد، تهران: المکتبة الإسلامية. 
-    هاوس، جولیان؛(1388)، مقدمه ای بر مطالعات زبان و ترجمه، ترجمه علی بهرامی، تهران: رهنما.
-    ــــــــــــــ، ( 1399) ترجمه، ترجمه منوچهر توانگر، تهران: علمی.
-    نیومارک، پیتر، (1390)، دوره آموزش فنون ترجمه، ترجمه منصور فهیم، سعید سبزیان، تهران: رهنما، 
عربی:
-    ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبه الله،(بی‌تا)،  شرح نهج البلاغة، 10جلد، - قم: مكتبة آية‌الله المرعشي النجفي، (1404ق).
-    ابن منظور، محمد بن مکرم،  (د.ت)،  لسان العرب، القاهرة: دار المعارف.
-    بحرانی، ابن میثم،(1375)، شرح نهج البلاغة، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
-    الجوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد،(1987)،  تاج اللغة وصحاح العربية، بیروت: دار العلم للملايين. 
-    الفراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، معجم العین، محقق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم دارالهجره.