الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلف
دانشگاه اصفهان
10.22034/lits.2025.482961.1096
المستخلص
سیدجعفر شهیدی را پیش و بیش از هر چیز به مترجم نهج البلاغه می شناسیم. این مسئله به خوبی جایگاه او و ترجمه‌اش را در میان ما ایرانیان نشان می دهد. پژوهش حاضر با تکیه بر همین مطلب و با تمرکز بر رویکرد نظریِ جولیان هاوس در نقد و ارزیابی ترجمه ها قصد دارد تا نشان دهد ترجمه سیدجعفر شهیدی بیشتر از کدام فرایندهای ترجمه ای ـ ترجمه نهان یا آشکار ـ برای ترجمه اسالیب بیانی، بهره برده است و چرا؟
برای این منظور، ترجمه أسالیب بیانی در سه خطبه اول نهج البلاغه به صورت مقابله خط به خط با متن اصلی عربی، مقایسه شد و موارد استخراج شده در ذیل دو نوع کلی ترجمه مورد نظر هاوس، تحلیل شد. همچنین تلاش شد تا با تکیه بر تحلیل زبانی و ساختاری فرایند ترجمه، تبدیل‌های ترجمه‌ای که در قالب صافی فرهنگی عمل کرده‌اند تا متن ترجمه به صورت یک متن نهان، نمایش داده شود، مشخص و واضح گردد. مهمترین دستاورد این پژوهش نشان می‌دهد که شهیدی در ترجمه‌اش بیش از هر چیزی از ترجمه نهان سود جسته و تلاش کرده است متنش هر چه بیشتر در چارچوب‌های زبان فارسی قرار بگیرد و از کلیشه‌های زبان عربی دور شود. مهم‌ترین راهکار ترجمه‌ای او برای رسیدن به این مقصد، تبدیل استعارات به تشبیه، توضیح استعارات یا تغییر کلی تصویر استعاری بوده است.
الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


-    امام علی (عليه السلام)، (1378)،  نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهيدى، 1جلد، تهران: شركت انتشارات علمى و فرهنگى.
-    امام علی (علیه السلام)، (1379)، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: مشهور.
-    رحیمی خویگانی، محمد، آریان، احمدرضا؛ (1400)، درنگی در تفاوت‌های زیبایی‌شناختی ترجمۀ استعاراتخطبۀ شقشقیه به زبان فارسی و چینی (ترجمۀ فارسی علی موسوی گرمارودی و ترجمۀ چینی شمس‌الدین جانگ جه هوا)، مجله پژوهشنامه علوی، ش 24،  صص 69-91.
-    رحیمی خویگانی، محمد ،(1398)، بررسی ترجمه کهن خطبه شقشقیه، ـ تصحیح عزیزالله جوینی ـ از منظر الگوی نقد نیومارک، مجله مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، ش 12،. صص 61-98.
-    سعدی، مصلح الدین، (1373)، غزلهای سعدی، به کوشش نورالله ایزدپرست، تهران: دانش.
-    ماندی، جرمی، (1391)، معرفی مطالعات ترجمه، ترجمه علی بهرامی، زینب تاجیک، تهران: رهنما. 
-    هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله، (1400ق)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه، تصحیح حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره ای، 21 جلد، تهران: المکتبة الإسلامية. 
-    هاوس، جولیان؛(1388)، مقدمه ای بر مطالعات زبان و ترجمه، ترجمه علی بهرامی، تهران: رهنما.
-    ــــــــــــــ، ( 1399) ترجمه، ترجمه منوچهر توانگر، تهران: علمی.
-    نیومارک، پیتر، (1390)، دوره آموزش فنون ترجمه، ترجمه منصور فهیم، سعید سبزیان، تهران: رهنما، 
عربی:
-    ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبه الله،(بی‌تا)،  شرح نهج البلاغة، 10جلد، - قم: مكتبة آية‌الله المرعشي النجفي، (1404ق).
-    ابن منظور، محمد بن مکرم،  (د.ت)،  لسان العرب، القاهرة: دار المعارف.
-    بحرانی، ابن میثم،(1375)، شرح نهج البلاغة، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
-    الجوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد،(1987)،  تاج اللغة وصحاح العربية، بیروت: دار العلم للملايين. 
-    الفراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، معجم العین، محقق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم دارالهجره.