سیدجعفر شهیدی را پیش و بیش از هر چیز به مترجم نهج البلاغه می شناسیم. این مسئله به خوبی جایگاه او و ترجمهاش را در میان ما ایرانیان نشان می دهد. پژوهش حاضر با تکیه بر همین مطلب و با تمرکز بر رویکرد نظریِ جولیان هاوس در نقد و ارزیابی ترجمه ها قصد دارد تا نشان دهد ترجمه سیدجعفر شهیدی بیشتر از کدام فرایندهای ترجمه ای ـ ترجمه نهان یا آشکار ـ برای ترجمه اسالیب بیانی، بهره برده است و چرا؟ برای این منظور، ترجمه أسالیب بیانی در سه خطبه اول نهج البلاغه به صورت مقابله خط به خط با متن اصلی عربی، مقایسه شد و موارد استخراج شده در ذیل دو نوع کلی ترجمه مورد نظر هاوس، تحلیل شد. همچنین تلاش شد تا با تکیه بر تحلیل زبانی و ساختاری فرایند ترجمه، تبدیلهای ترجمهای که در قالب صافی فرهنگی عمل کردهاند تا متن ترجمه به صورت یک متن نهان، نمایش داده شود، مشخص و واضح گردد. مهمترین دستاورد این پژوهش نشان میدهد که شهیدی در ترجمهاش بیش از هر چیزی از ترجمه نهان سود جسته و تلاش کرده است متنش هر چه بیشتر در چارچوبهای زبان فارسی قرار بگیرد و از کلیشههای زبان عربی دور شود. مهمترین راهکار ترجمهای او برای رسیدن به این مقصد، تبدیل استعارات به تشبیه، توضیح استعارات یا تغییر کلی تصویر استعاری بوده است.
- امام علی (عليه السلام)، (1378)، نهج البلاغه، ترجمه سیدجعفر شهيدى، 1جلد، تهران: شركت انتشارات علمى و فرهنگى. - امام علی (علیه السلام)، (1379)، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: مشهور. - رحیمی خویگانی، محمد، آریان، احمدرضا؛ (1400)، درنگی در تفاوتهای زیباییشناختی ترجمۀ استعاراتخطبۀ شقشقیه به زبان فارسی و چینی (ترجمۀ فارسی علی موسوی گرمارودی و ترجمۀ چینی شمسالدین جانگ جه هوا)، مجله پژوهشنامه علوی، ش 24، صص 69-91. - رحیمی خویگانی، محمد ،(1398)، بررسی ترجمه کهن خطبه شقشقیه، ـ تصحیح عزیزالله جوینی ـ از منظر الگوی نقد نیومارک، مجله مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، ش 12،. صص 61-98. - سعدی، مصلح الدین، (1373)، غزلهای سعدی، به کوشش نورالله ایزدپرست، تهران: دانش. - ماندی، جرمی، (1391)، معرفی مطالعات ترجمه، ترجمه علی بهرامی، زینب تاجیک، تهران: رهنما. - هاشمی خوئی، میرزا حبیب الله، (1400ق)، منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه، تصحیح حسن حسن زاده آملی و محمدباقر کمره ای، 21 جلد، تهران: المکتبة الإسلامية. - هاوس، جولیان؛(1388)، مقدمه ای بر مطالعات زبان و ترجمه، ترجمه علی بهرامی، تهران: رهنما. - ــــــــــــــ، ( 1399) ترجمه، ترجمه منوچهر توانگر، تهران: علمی. - نیومارک، پیتر، (1390)، دوره آموزش فنون ترجمه، ترجمه منصور فهیم، سعید سبزیان، تهران: رهنما، عربی: - ابن أبي الحديد، عبد الحميد بن هبه الله،(بیتا)، شرح نهج البلاغة، 10جلد، - قم: مكتبة آيةالله المرعشي النجفي، (1404ق). - ابن منظور، محمد بن مکرم، (د.ت)، لسان العرب، القاهرة: دار المعارف. - بحرانی، ابن میثم،(1375)، شرح نهج البلاغة، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی. - الجوهری، ابونصر اسماعیل بن حماد،(1987)، تاج اللغة وصحاح العربية، بیروت: دار العلم للملايين. - الفراهیدی، خلیل بن احمد، (1409ق)، معجم العین، محقق مهدی مخزومی و ابراهیم سامرائی، قم دارالهجره.
رحیمی,محمد . (2025). بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه. الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 55(109), 7-30. doi: 10.22034/lits.2025.482961.1096
MLA
رحیمی,محمد . "بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه", الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 55, 109, 2025, 7-30. doi: 10.22034/lits.2025.482961.1096
HARVARD
رحیمی محمد. (2025). 'بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه', الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 55(109), pp. 7-30. doi: 10.22034/lits.2025.482961.1096
CHICAGO
محمد رحیمی, "بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه," الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 55 109 (2025): 7-30, doi: 10.22034/lits.2025.482961.1096
VANCOUVER
رحیمی محمد. بررسی و نقد فرایندِ ترجمه آشکار و نهان در برگردانِ فارسی سیدجعفر شهیدی از اسالیب بیانیِ سه خطبه اول نهج البلاغه. الدِّراسات الأدبیّة, 2025; 55(109): 7-30. doi: 10.22034/lits.2025.482961.1096