چکیده
وجود اندیشه‌های اخلاقی در شعر عربی و فارسی که برگرفته از فرهنگ و تربیت دینی است، به ادبیات و شعر عربی و فارسی عمق و غنای ویژه‌ای بخشیده است. مطالعه تطبیقی ادبیات در دو زبان مختلف به درک بهتر و شناخت دقیق‌تر از وضعیت ادبیات و جامعه در میان دو ملت کمک می‌کند و همچنین موجب شناسایی وجوه اشتراک و افتراق بین آن‌ها می‌شود. محمدعلی شمس‌الدین و شهریار از جمله شاعرانی هستند که دانش گسترده‌ای در مسائل اخلاقی و انسانی دارند. آشکار است که شمس‌الدین در اشعار خود به مسائل اخلاقی با هدف اصلاح جامعه عربی به‌طور خاص و بشریت به‌طور عام پرداخته است. بی‌تردید این امر نشان‌دهنده توجه عمیق او به این مسائل است. تمرکز اصلی او بر مسائل جامعه و رنج‌های اجتماعی مردم بوده و پرداختن به مسائل اخلاق فردی در چارچوب تحقق اخلاق اجتماعی و ساختن جامعه‌ای شایسته که از کمالات انسانی و الهی بهره‌مند باشد، قرار دارد. جامعه‌ای که به اخلاق مزین است، افراد اخلاق‌مداری را در دامان خود پرورش می‌دهد. ازاین‌رو، بیشتر تلاش‌های خود را معطوف آگاهی‌بخشی به مردم در مورد ارزش وجودی و حقوق انسانی و اجتماعی آن‌ها کرده است.
اما شهریار، شاعری اخلاق‌گرا است که با مهارت و ظرافت خاصی به تبیین مضامین اخلاقی و تربیتی در اشعار خود می‌پردازد. اشعار او مملو از ارزش‌های اخلاقی، حکمت و اندرزهاست. بررسی اشعار او نشان‌دهنده میزان توجه او به تربیت مخاطبانش است، زیرا او بر این باور است که عصر حاضر پر از گمراهی‌ها و نقصان‌های اخلاقی است. او تأکید می‌کند که تا زمانی که به دستورات خداوند پایبند نباشیم، در مسیر اشتباه و گمراهی باقی خواهیم ماند. در سراسر دیوانش، علاوه بر خلاقیت ادبی و توجه به زیبایی‌شناسی شعر، شهریار هیچ فرصتی را برای ارائه تعالیم اخلاقی و تربیتی از دست نمی‌دهد. او همواره در تلاش است تا مخاطبان خود را به انتخاب راه درست تشویق کند. موضوع تحقیق او برجسته‌سازی مهم‌ترین تعالیم اخلاقی و هدایت انسان به سوی زندگی بهتر است. ازاین‌رو، بررسی مضامین اخلاقی در اشعار این دو شاعر، امری مهم و ضروری به شمار می‌رود.
هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل موضوعات مشترک و متفاوت در اشعار آن‌ها و طبقه‌بندی این موضوعات در حوزه تعالیم اخلاقی است.
این موضوع بر اساس نظریه مکتب آمریکایی در ادبیات تطبیقی و با بهره‌گیری از روش تطبیقی و روش تحلیلی-توصیفی مورد بررسی و توضیح قرار خواهد گرفت.
پس وجوه اشتراک و تفاوت در مفاهیم تعلیمی اخلاقی میان این دو شاعر چیست؟
واژگان کلیدی: ادبیات تطبیقی، مفاهیم تعلیمی اخلاقی، محمدعلی شمس‌الدین، محمدحسین شهریار