در سالهای اخیر ترجمه آثار فارسی -بویژه ادبیات پایداری- به عربی جهشی چشمگیر داشته است. این ترجمهها البته فارغ از غث و سمین نیستند و گاه ضعفهایی گزنده در آنها مشهودند. این ضعفها منتقدین را برمیانگیزد تا با نقدی روشمند به ارزیابی ترجمههای عربی از آثار فارسی توجه کنند. پژوهش حاضر به این پرسش پاسخ میدهد که چگونه الگوی ارزیابی ترجمه رمان با استناد به ابزارهای علمی ارائه دهیم؟ و افزون بر ارائه شاخصهای ترجمه خوب برای تعیین سطح کیفی ترجمه، چگونه از وضعیت کنونی ترجمه برآورد داشته باشیم و ضعفهای رایج را تشخیص و ریشهیابی کنیم؟ این مقاله با اتکا به الگویی علمی و روشمند، رمان "من او" از آثار فاخر ادبیات پایداری که تحت عنوان "أناه" به عربی ترجمه شده، مورد ارزیابی قرار داده است. رویکرد انتقادی ترجمه در این پژوهش براساس حاکمیت عوامل بر متن است؛ عواملی که متن اثر در چارچوب آنها نگارش مییابد و طبق میزان تاثیرگذاری، در سه گروه میگنجند: نرم، نیمهسخت و سخت. با اینحال با توجه به مجال اندک مقاله، "أناهُ" تنها بر اساس عامل "ساختار زبان" (فعل، جملهبندی، صفت، قید،... ) از عوامل گروه نرم مورد ارزیابی قرار میگیرد. "أناهُ" با روشی که درپی میآید به نقد کشیده میشود: گام اول: انتخاب 31 صفحه نمونه؛ گام دوم: تشخیص ایرادهایی دستوری، صرفی و نحوی در بخشهای فعل، اسم، جملهبندی و ...؛ گام سوم: ریشهیابی ایرادهای ترجمه با استناد به منابع علمی؛ گام چهارم: ارائه راهحل ایرادهای ترجمه؛ گام پنجم: تعیین سطح کیفی ترجمه با استناد به فرمول و جدول نمرات. در نتیجه، بررسی "أناه" نشان میدهد در بسیاری موارد به نکات ظریف زبانی در متن مبدأ و یا زبان مقصد توجه نشده و این امر به درک معنا ویا انتقال صحیح آن به زبان مقصد آسیب رسانده است. این ترجمه در نهایت با نمره 6.67- بر اساس معیارهای ارزیابی علمی نمره قابل قبولی نگرفت.
خطيب، ظاهر يوسف (2007م)، المعجم المفصل في الإعراب، تحقیق: يعقوب، اميل، ط 4، بيروت: دار الكتب العلمية.
شرتونی، رشید (1421هـ)، مبادئ العربیة، تحریر: حمید محمدی، 5 جلد، چاپ پنجم، قم: دار العلم.
عقيلی، عبد الله (1980م)، شرح ابن عقيل على ألفية ابن مالك، تحقيق: محمد محيي الدين عبد الحميد، دار مصر للطباعة، ط 20، قاهرة: دار التراث.
عمر، احمد مختار (2008م)، معجم اللغة العربیة المعاصرة، 4 جلد، چاپ اول، قاهره: عالم الکتاب.
غلایینی، مصطفی (2004م)، جامع الدروس العربیة، بازنگری سالم شمس الدین، چاپ اول، تهران: دار الکوخ.
يعقوب، امیل بدیع (1988م)، موسوعة النحو والصرف والإعراب، چاپ اول، بیروت: دار العلم للملایین.
فارسی:
احمدی گیوی، حسن و انوری، حسن (1390هـ.ش)، دستور زبان فارسی 1، ویرایش چهارم: چاپ اول، تهران: فاطمی.
امیرخانی، رضا (1399هـ.ش)، من او، چاپ پنجاهم، تهران: افق.
: حجازی، بهجت السادات ؛ و مسعود باقری؛ و ملیحه محمودیکهن (1393 هـ.ش)، «نگرشی روان شناختی به رمان "من او"»، نشریۀ ادبیات پایداری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال ششم، شماره 11، صص 53-76.
حجازی، بهجت (1394 هـ.ش)، «نشانههای رئالیسم جادویی در رمان "من او"»، مجله نثر پژوهی ادب فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال بیست و دوم، شماره 38، صص 81-104.
دهخدا، علیاکبر (۱۳۷۳ هـ.ش)، لغت نامه دهخدا، با گروهی از نویسندگان، ۱۵ج، تهران: روزنه.
رسولی، حجت؛ و علیرضا رسول پور (1390 هـ.ش)، «بررسی و نقد ترجمه عربی داستان های کوتاه جلال الدین آل احمد (نمونه موردی "پستچی" و "گلدان چینی")»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، سال دوم، شماره 2، صص 31-54.
طبیبیان، حمید (1391 هـ.ش)، برابرهای دستوری در عربی و فارسی، چاپ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
عمید، حسن (1389 هـ.ش)، فرهنگ عمید، سرپرست تأليف و ويرايش: فرهاد قربانزاده، چاپ نخست، تهران: اشجع.
غنی، گلرخ سادات؛ و مینا احمدی؛ و منوچهر اکبری (1394 هـ.ش)، « تحلیل زیبایی شناختی چند عنصر داستانی در سه رمان رضا امیرخانی (ارمیا، من او، بیوتن) »، مجله پژوهش زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، سال سیزدهم، شماره 37، صص 55-88.
فقهی، عبدالحسین و نصیری، حافظ (1389هـ.ش)، «ارزیابی روشمند متون ترجمه شده از عربی به فارسی»، فصلنامه زبان پژوهی، دانشگاه الزهرا(س)، سال اول، شماره 2، صص 71-108.
محسن زاده، محمد علی و معصومی، محمد حسن (1400هـ.ش)، الگوهای جملهسازی در زبان عربی، چاپ دوم، قم: بوستان کتاب.
مظفر، محمد رضا (۱۳۸۷هـ.ش)، شیروانی، علی، غرویان، محسن، و فیاضی، غلام رضا، منطق همراه با متن عربی، ۲ ج، قم: دار العلم.
مهرآوران، محمود (1400هـ.ش)، سامان سخن، چاپ پنجم، قم: المصطفی(ص).
نائینی، علیمحمد (1389هـ.ش)، «بررسی تطبیقی تهدیدهای سهگانۀ سخت، نیمهسخت و نرم»، فصلنامۀ راهبرد دفاعی، مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، دانشگاه عالی دفاع ملی، سال هشتم، شماره 30، صص 157-177.
انگلیسی:
Carter, Ronald & McCarthy, Michael (2006), Cambridge Grammar of English, Cambridge University Press, Cambridge, 1st Edition, England: Cambridge.
قازان,علی و اسکندری,بهاءالدین . (2024). نقد زبانی ترجمه رمان فارسی به عربی با تکیه بر "أناه": ترجمه رمان "من او" از رضا امیرخانی. الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 54(107), 369-406. doi: 10.22034/lits.2024.200218
MLA
قازان,علی , و اسکندری,بهاءالدین . "نقد زبانی ترجمه رمان فارسی به عربی با تکیه بر "أناه": ترجمه رمان "من او" از رضا امیرخانی", الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 54, 107, 2024, 369-406. doi: 10.22034/lits.2024.200218
HARVARD
قازان علی, اسکندری بهاءالدین. (2024). 'نقد زبانی ترجمه رمان فارسی به عربی با تکیه بر "أناه": ترجمه رمان "من او" از رضا امیرخانی', الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 54(107), pp. 369-406. doi: 10.22034/lits.2024.200218
CHICAGO
علی قازان و بهاءالدین اسکندری, "نقد زبانی ترجمه رمان فارسی به عربی با تکیه بر "أناه": ترجمه رمان "من او" از رضا امیرخانی," الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما), 54 107 (2024): 369-406, doi: 10.22034/lits.2024.200218
VANCOUVER
قازان علی, اسکندری بهاءالدین. نقد زبانی ترجمه رمان فارسی به عربی با تکیه بر "أناه": ترجمه رمان "من او" از رضا امیرخانی. الدِّراسات الأدبیّة, 2024; 54(107): 369-406. doi: 10.22034/lits.2024.200218