امروزه ارتباط تنگاتنگی میان ادبیات و جامعه وجود دارد و ادبیات، خواه شعر یا نثر، نمیتواند از مسائل جامعه چشم بپوشد. ادبا نیز به عنوان صاحبان فکر و اندیشه، همواره در تلاشند زبان گویای آحاد مردم جامعه، پیر و جوان، زن و مرد، فرهیخته و کارگر و غیره باشند و در آثار خود به نحوی به بیان دردها، رنجها، کاستیها و ناملایمات زندگی مردم بپردازند. در این میان رمان معاصر اردن و ایران سهم بسیاری در پردازش به مضامین اجتماعی دو ملت داشته و دو رمان نویس مشهور، یعنی عبدالرحمن منیف و علیمحمد افغانی در الأشجار و اغتیال مرزوق و شوهر آهوخانم در صدد ادای دین به جامعه خود برآمده و برآنند مضامین اجتماعی را محور قرار داده و از دریچه آن، به جامعه نگریسته و در صدد بازخوانی، بازسازی و اصلاح امور برآیند. این جستار در تلاش است با روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی و با محوریت مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی، به بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در دو رمان بپردازد. بخشی از نتایج، حاکی از آن است که فقر، فاصله طبقاتی، سیمای زنان، آسیبهای اجتماعی و اقتصادی، آزادی، ظلم و ستم، عشق و محبت، استعمار و مضامینی از این دست در هر دو رمان مورد بررسی قرار گرفته و از این لحاظ با یکدیگر مشابهت دارند. از جمله تفاوتهای میان این دو، بسامد بیشتر برخی مضامین از جمله فقر است که هر چند در هر دو به معنای عام آن بکار رفته، اما علیمحمد افغانی، فقر فرهنگی را بیشتر مد نظر دارد که در آن، بیتفاوتی، خشونت در رفتار نسبت به یکدیگر، دیگرآزاری، سادهاندیشی، تکبرورزی و خودخواهی نمود پیدا می کند.
عبدالغني، ریحاب (2016)، بنیة الرمز ودلالته الفنیّة في شعر محمود درویش، الطبعة الأولی، عمان: مؤسّسة الورّاق للنشر والتوزیع.
عزّام، محمد (۱۹۹۶)، فضاء النصّ الروائيّ (مقاربة بنیویّة تکوینیّة في أدب نبیل سلیمان)، الطبعة الأولی، سوریة: دار الحوار للنشر والتوزیع.
القادیلي، عزیز (۲۰۱۸)، الصورة، الإنسان والروایة: عبد الرحمن منیف في "شرق المتوسط مرّة أخری"، الطبعة الثانیة، لندن: إي- کتب(E-kutub Ltd) ...
منیف عبدالرحمن (۲۰۰۸)، الأشجار واغتیال مرزوق، الطبعة الثالثة عشرة، بیروت: المؤسسة العربیّة للدراسات والنشر.
میرصادقی، جمال (۱۳80) ادبیات داستانی، چاپ اول، تهران: انتشارات شفا.
میهمی، هانیه (1399)، بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف و شوهر آهو خانم اثر علی محمد افغانی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
هویدي، محمدعبدالحسین (۲۰۱۹)، الوعي المتحوّل في عالم عبدالرحمن منیف الروائي، الطبعة الأولی، سوریة، دمشق، طباعة، أمل الجدیدة.
مجلات
الخطیب، محمد کامل (۱۴۰۴)، انکسار الأحلام دراسة في روایات عبد الرحمن منیف، المعرفة، جمادی الأولى ۱۴۰۴، العدد ۲۶۵، صص ۳۵ - ۵۸.
ذراتی، زهرا، زهرا نصر اصفهانی (۱۳۹۵)، مفاسد اجتماعی در رمانهای جعفر شهری گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران، دوره ۱۱، صص 985-1005.
عاملی رضایی، مریم، ستاره زارع (۱۳۹۵)، تحرک اجتماعی در رمان فارسی از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۰ شمسی (مطالعه در چهار رمان نمونه)، دو فصلنامه تخصصی مطالعات داستانی، سال چهارم، شماره دوم، ۳۵-۵۴.
علوی، بزرگ (1347)، درباره شوهر آهو خانم، مونیخ: مجله کاوه، صص 134-142.
ترکی، محمد سلمان عیسی محمد (۲۰۱۹) تجلیات الانتهاء إلی الوطن فی الروایة السوریّة بین عامَي ۲۰۱۰-۲۰۱۶م، جامعة البعث، العدد ۳۱، من ۱۱۷ الی ۱۴۸.
پایان نامه
اصغری پهلوان، محسن (۱۳۹۵)، بررسی تطبیقی مضامین سیاسی و اجتماعی در شعر احمد مطر و نسیم شمال، پایان نامه کارشناسی ارشد، به راهنمایی دکتر محمود رضا توکلی محمدی، دانشگاه قم.
نگین تاجی، آریا (۱۳۹۵)، بررسی تحلیل و تطبیقی شخصیت در رمانهای مادام بواری، آنا کارنینا و شوهر آهو خانم از دیدگاه روانکاوی فروید، پایان نامه دکتری، به راهنمایی دکتر نرگس محمدی بدر، دانشگاه پیام نور مرکز تحقیقات تکمیلی تهران .
فرهنگ نیا,امیر و میهمی,هانیه . (1403). بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان شوهر آهوخانم اثر علی محمد افغانی و الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف. الدراسات الأدبیة, 54(107), 339-368. doi: 10.22034/lits.2024.200217
MLA
فرهنگ نیا,امیر , و میهمی,هانیه . "بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان شوهر آهوخانم اثر علی محمد افغانی و الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف", الدراسات الأدبیة, 54, 107, 1403, 339-368. doi: 10.22034/lits.2024.200217
HARVARD
فرهنگ نیا امیر, میهمی هانیه. (1403). 'بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان شوهر آهوخانم اثر علی محمد افغانی و الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف', الدراسات الأدبیة, 54(107), pp. 339-368. doi: 10.22034/lits.2024.200217
CHICAGO
امیر فرهنگ نیا و هانیه میهمی, "بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان شوهر آهوخانم اثر علی محمد افغانی و الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف," الدراسات الأدبیة, 54 107 (1403): 339-368, doi: 10.22034/lits.2024.200217
VANCOUVER
فرهنگ نیا امیر, میهمی هانیه. بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان شوهر آهوخانم اثر علی محمد افغانی و الأشجار و اغتیال مرزوق اثر عبدالرحمن منیف. الدِّراسات الأدبیّة, 1403; 54(107): 339-368. doi: 10.22034/lits.2024.200217