الدراسات الأدبیة

الدراسات الأدبیة

بررسی تطبیقی اشعار تعلیمی ابراهیم ابوطالب و مصطفی رحماندوست در حوزه ادبیات تعلیمی کودک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، ایران
چکیده
با پیشرفت امکانات و تکنولوژی، رشد هیجانی و شناختی زودرس کودکان امروز، یکی از رویکرد‌‌های ادبیات تعلیمی که در قالب و ساختاری کاملا نوین در حال پیشرفت است، ادبیات تعلیمی کودک است. ادبیات کودکان، با گرایش تعلیمی و آموزشی خود اشباع کنندۀ روح کنجکاو و پرسشگر کودک، در زمینه شناخت و کشف پدیده‌های محیط و جامعه است و نظر به اهتمام ویژه بشر به تعلیم و تربیت انسان جدید، به عنوان ابزاری کارآمد به شمار می‌‎رود. این دسته آثار ادبی با زبان کودکانه علاوه بر مسائل آموزشی، مفاهیم مربوط به زندگی بشری را که کودک در معرض آن قرار خواهد گرفت را به وی آموزش داده و ذهن او را برای مواجه آماده می‌کند. شعر به جهت آهنگ و موسیقی و شوری که در کودک ایجاد می‌کند با احساس و عاطفه او سخن گفته و بر رشد ذوق ادبی او تأثیر می‌گذارد علاوه بر آن یادگیری بسیاری از مفاهیم درسی و مسائل اخلاقی با ضرب آهنگ شعر سهولت و سرعت چشم‌گیری دارد. ابراهیم ابوطالب از شاخص‌‌ترین شاعران ادبیات کودک در یمن است که چندین دفتر شعری خود را به ادبیات تعلیمی کودکان اختصاص داده‌است. وی دراین اشعار به رویکردی اسلامی به مسائل آموزشی، تربیتی، ملی و فرهنگی پرداخته‌است. وی در به کارگیری کلمات و نیز وزن و آهنگ اشعار خود سعی دارد مطابق با ذوق و قدرت ذهنی کودک عمل کند. مصطفی رحماندوست نیز از چهره‌های شاخص ادبیات کودک ایران به شمار می‌آید، او کودکان را سازنده فردا جامعه می‌داند که باید برای آموزش آن‌ها سرمایه گذاری شود. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و براساس مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی سعی شده‌است اشعار ابراهیم ابوطالب و مصطفی رحماندوست در حوزه ادبیات کودک، مضامین و راهکارهایی که در زمینه تربیت و آموزش و آگاهی کودکان به کار بسته است، مورد تحلیل و پژوهش قرار گیرد.
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هر دو شاعر با به کارگیری زبانی آسان و گیرا، فهم و درک مضامین اجتماعی، فرهنگی و ملی را برای نوباوگان میسر می‌گردانند و ضمن ارضای نیاز‌های عاطفی کودکان، نیروی اعتماد به نفس آن‌ها را تقویت می‌کنند. با توجه به زمینه دینی هر دو شاعر که از فرهنگ اسلامی نشأت می‌گیرد، سروده‌های کودکانه ابوطالب و رحماندوست، موضوعاتی چون حفظ ارزش‌های اخلاقی و کرامت انسانی را در وجود نو‌نهالان سرزمین خود، نهادینه می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم
 
منابع عربی:
1-أبو معال، عبدالفتاح، (1988م)، أدب الاطفال (دراسة و تطبیق)، الطبعة الثانیة، عمان: دار الشروق.
2-ابو طالب إبراهیم، (2013م)، أنا أحبّ عملي، كتاب العربي الصغیر، 25، ص  25-13.
3- أبو عرقوب، أحمد حسن، ( 1983م)، محاضرات في أدب الأطفال، عمان: دار الشروق.
4- أبو طالب، إبراهیم، (2016م)، أغارید و أناشید للبراءة دیوان شعرللأطفال، المملکة العربیة السعودیة: مؤسسة الانتشار العربي.
5- بریغش، محمد حسن، ( 1996م)، أدب الأطفال (أهدافه وسماته)، الطبعة الثانیة، ، بیروت: مؤسسة الرسالة.
6- حلاوة، محمد، (2000م)، الأدب القصصي للطفل (مضمون اجتماعي نفسي)، ط2، الإسکندریّة: مؤسسة حورس الدولیّة.
7- الحدیدي، علي، (1982م)، في أدب الأطفال، القاهرة: مکتبه الأنجلو.
8- زقوت، محمد، (1999م)، المرشد في تدريس اللغة العربیّة، ط2، غزة: الجامعة الإسلاميّة.
9- شحاتة، حسن (1991م)، أدب الطفل العربي، القاهرة، دار المصریّه اللبنانیّة.
10- شرایحة، هیفاء، (1983م)، أدب الآطفال ومکتباتهم، عمان: المطبعة الوطنیّة.
11-الحوامدة، محمد فواد (2014م)، أدب الأطفال: فنّ وطفولة، عمّان: دار الفکر ناشرون وموزعون.
12- شبلول، أحمد فضل، (1998م)، معجم شعراء الأطفال، المملکه العربیّة السعودیّة: دار المعراج الدولیّة للنشر.
13- نمر موسی، عبد المعطي، محمّد عبد الرحیم الفیصل، (2000م)، أدب الأطفال، الأردن: دار الکندي للنشر والتوزیع.
14- الوریث، إسماعیل بن محمّد، فوح الیاسمین، (2007م)، محطات من السیرة الذاتيّة وقراءات في الکتب والناس، بیروت: دار العودة.
15-الهاشمي، أحمد، (1393 ﻫ.ش)، جواهر البلاغة، المترجم: حسن عرفان، قم:  نشر بلاغت.
 
منابع فارسی
1- حاجی زاده، مهین و دیگران، (1394 ﻫ.ش)، «بررسی و تحلیل اشعار تعلیمی سلیمان العیسی در حوزه ادبیات کودک»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره 11، ص96-71.
2-رحماندوست، مصطفی (1367 ﻫ.ش)، باغ مهربانی ها، ، چ اول، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
3- رحماندوست، مصطفی (1377ﻫ.ش) 2پر2پر4پر، چاپ سوم، تهران: محراب قلم.
4- رحماندوست، مصطفی (1379 ﻫ.ش)، ماست و خروس و کدخدا، چاپ سوم، تهران: محراب قلم.
5- رحماندوست، مصطفی (1391 ﻫ.ش)، نوشتم دوستت دارم، ، چ اول، تهران: سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی.
6- رحماندوست، مصطفی (1394 ﻫ.ش)، به نام دوستم خدا، چ اول، تهران: نشر پیدایش.
7- شمیسا، سیروس، (1370 ﻫ.ش)، انواع ادبی، تهران: باغ آیینه.