الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

بررسی تطبیقی ابعاد ملی و هنری و دلالت‌های آن دو در دو قصیده؛ "حماسۀ چهارده‌ساله" و "طفل کحد السیف"

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلفون
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران
المستخلص
زجمله رویدادهایی که عواطف شاعران را برمی‌انگیزد، تجاوز به خاک سرزمینشان است. آنان در اشعار خود، چهرۀ متجاوزین را به‎تصویر می‎کشند، ملت خویش را به مبارزه دعوت می‌کنند، مظلومیتشان را منعکس می‌سازند، شهدای وطنشان را تقدیس می‌کنند و متجاوزان را محکوم می‌کنند. این نوع سروده‌ها که نشانگر تعهد شاعران به وطن و مردمشان است، در حوزۀ ادبیات پایداری جای می‌گیرد که از نمونه‌های آن ادبیات پایداری در ایران و فلسطین است. در این مقاله که به روش ترکیبی و بر پایۀ مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی انجام گرفته، بررسی سنجشی شباهت‌ها و تفاوت‌های شگردهای بلاغی در شعر سپید «حماسۀ چهارده‌ساله» محمدرضا‌عبدالملکیان با قصیدۀ «طفل کحد السیف» هارون هاشم رشید نشان می‌دهد: دو قصیده همسانی‌های زیادی دارند. مانند: کم‎سن و سال بودن قهرمانان، رفتن داوطلبانه آن‌ها به جنگ با دشمنان، کشته شدن درراه آزادی سرزمین مادری، تبدیل‌شدن به الگوی مبارزه و... . سوگ سرودۀ عبدالملکیان، گرچه فضای دردآور و حزن‌آلودی دارد اما به‌هیچ‌عنوان در خواننده، حس ناامیدی ایجاد نمی‌کند؛ بلکه امید به افق‌های روشن و حس زیبای جانبازی در راه سرزمین را تقویت می‌کند. هارون هاشم رشید نیز قصد تقویت‌کردن حس حماسی در مردمش را دارد. او مفاهیم دینی را به‌کارنمی‌گیرد، بلکه به استفاده از الفاظ حماسی مانند امید، شجاعت و فداکاری روی‌می‌آورد. این شاعر نیز مانند عبدالملکیان، زبانی ساده و به دور از پیچیدگی‌های معانی و لغوی دارد، با این تفاوت که قصیدۀ او از صور خیال کمتری بهره برده و ترکیبات فنی وبدیع چندانی در آن دیده نمی‌شود. بیشترین کاربرد صورخیال در شعر این دو شاعر به استعاره اختصاص دارد، با این تفاوت که فراوانی استعاره در شعر عبدالملکیان بیشتر از هارون هاشم رشید است. درمقابل، شاعر عرب از کنایه‌های بیشتری استفاده‌کرده‌است. بسامد مجاز در چکامۀ فارسی، اندکی بیشتر است. اغراق،حس آمیزی و تشبیه در حماسه ی چهارده ساله از میانگین متوسط و در قصیدۀ عربی کاربرد محدودی دارد.
الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


  1. - قرآن کریم

    منابع فارسی

    1. جمال‌الدین، محمد سعید، (1389 هـ.ش)، پژوهش‌های تطبیقی در ادبیات عربی و فارسی، شیراز: دانشگاه شیراز.
    2. سنگری، محمدرضا، (1389 هـ.ش)، ادبیات دفاع مقدس (مباحث نظری و شناخت اجمالی گونه‌های ادبی)، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، چاپ اول.
    3. عبدالملکیان، محمدرضا، (1366 هـ.ش)، ریشه در ابر، تهران: برگ.
    4. علایی، سعید، (1387 هـ.ش)، جریانشناسی شعر انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی
    5. مجله کیهان فرهنگی، تیر 1364، شماره 16، صص 29 و 30.

    منابع عربی

    1. حسینی، سکینه؛ عمرانی‌پور، مجتبی؛ وفیصل سیاحی، (1402ش)، «الواقعية اللوكاشية في أشعار هارون هاشم رشيد»، إضاءات نقدية، شماره 50، 79- 108.
    2. خضری، حیدر، (1392 هـ.ش)، الأدب المقارن فی إیران و العالم العربی، تهران: سمت، چاپ اول.
    3. الخطیب، حسام، (1999 م)، آداب الأدب المقارن عربیّاً و عالمیّاً، الطبعة الثانیة، دمشق: دار الفکر.
    4. زارع، مرضیه، (1387 هـ.ش)، أدب المقاومة في فلسطین و إیران، پایان‎نامۀ کارشناسی‎ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
    5. شکری، غالی، (1979 م)، أدب المقاومة، بیروت: دار الآفاق الجدیدة.
    6. صدوق، راضی، (2000 م)، شعراء الفلسطین في القرن العشرین، بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر، الطبعة الاولی.
    7. کفافی، محمد عبد السلام، (1972 م)، في الأدب المقارن دراسات في نظریة الأدب والشعر القصصي، بیروت: دار النهضة العربیة.
    8. محمود غیلان، حیدر، (ینایر-مارس 2006 م)، «الأدب المقارن و دور الأنساق الثقافیة فی تطور مفاهیمه و إتجاهاته»، دراسات یمنیة، رقم 80.
    9. هارون هاشم، رشید، (2003)، قصائد فلسطینیة، عمان: دار مجدلاوی للنشر والتوزیع.
    10. هیئة المعجم، (2002)، معجم البابطین للشعراء العرب المعاصرین، مؤسسة عبدالعزیز سعود البابطین للإبداع الشعری، الکویت.