تتناول هذه المقالة البحث في العلاقات الأدبيّة الإيرانیة اللبنانیة شكلاً واتجاهاً في فترة ما بعد الثورة الإسلاميّة، كما تقوم بصدد جعل وجهات النظر أكثر شمولًا واكتمالًا من خلال دراسة الظروف التاريخيّة والاجتماعيّة والثقافيّة المؤثرة في العلاقات الأدبيّة بين البلدين. تكمن أهميّة هذا الموضوع بأنّ العلاقات مستمرّة ومباشرة بين البلدين في هذه الفترة. فقد أوجد الباحثون والعلماء الإيرانيّون واللبنانيون صلات أدبيّة بين اللغتین الفارسيّة والعربيّة وآدابهما مهتمین بحفظ التفاعل الثقافي بين البلدين وتطويره. یعتمد البحث المنهج الوصفي التحليلي من خلال الإشارة إلى الأعمال الأدبيّة الفارسيّة والعربيّة للبلدين في مجال الترجمة والمقالات والأطروحات والكتب، وتحدید مستوی الاهتمام بالأدب الفارسي في لبنان وبالأدب العربي في إيران أولاً، ودراسة أنواع النشاطات في هذا المجال ثانیاً. تشير النتائج إلى أنّه ومنذ انتصار الثورة الإسلاميّة الإيرانيّة، فقد نشطت مؤسسات ثقافيّة كبيرة وعدید من دور النشر اللبنانیة في مجال ترجمة الكتب الدينيّة والسياسيّة، ممّا لعب دورًا كبيرًا في إدخال فكر الثورة الإسلاميّة إلى لبنان والمجتمع العربي من السنّة والشيعة والمسيحيين وطوائف دینیة أخری وحتّى الفلسطينيين المقيمين في هذا البلد. وعلى الرغم من الجانب النظري والفكري للثورة الإسلاميّة، فقد قدّمت منصة ناشطة للتفاعل الثقافي بين إيران ولبنان، إلّا أنّ مجال الأدب الفارسي لم يحظ بأهميّةٍ كبيرة.
الأمین، السید المحسن، أعیان الشیعة، لا تا، لبنان، دار التعارف.
زلیخة، علي عباس (2000م)، مختارات من غزلیات من دیوان حافظ الشیرازي (مع الشروح والتعلیقات)، الهیئة العامة السوریة، للکتاب، دمشق.
شرف الدین، السید عبد الحسین، (1991) بغیة الراغبین، الدار الإسلامیة بیروت، ج1،لاط.
عباس، دلال (2021م). الدراسات الأدبیة في الثقافتین العربیة والفارسیة وتفاعلهما. شماره 101. صص 5-6.
...،... (2005م). «العلاقات الثقافیة بین ایران وجبل عامل منذ العهد الصفوي حتی الان». الدراسات الأدبیة. صص107-156.
الطبري، محمد بن جریر، (1992)، بیروت، مؤسسة دار الکتب، لاط.
المصادر الفارسیة:
آذرنوش، آذرتاش (1381ش). «یاد و یادبود: دکتر محمد محمدی ملایری و دل ایرانشهر»، بخارا، شماره 24، صص 295-301.
بیگی، مهدی (1389ش). قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در لبنان، چاپ سوم، تهران، دانشگاه امام صادق (ع).
رضایی هفتادری، غلام عباس و اسماعیلی کرکشه، رقیه (1390ش). کتابنامه پایاننامههای زبان و ادبیات عربی در سراسر کشور (2)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شفیعی، عبدالله (1382ش). کتابنامه پایاننامههای زبان وادبیات عرب، تهران: ج دانشگاهی واحد تربیت معلم.
احمدی، بهزاد (۱۳۸۵). «شیعیان لبنان و توسعه نفوذ اجتماعی »، پگاه حوزه، شماره 11، 190.
امامی، صابر (1385ش). «پیرایش داستان کوتاه در جهان عرب، لبنان»، ادبیات داستانی، ش 102، صص 75-78.
جبور، جبرائیل (1338 ق). «ادبیات عربی معاصر در لبنان». الدراسات الادبیة، سال اول، شماره1، صص 69-82.
حسینی، علی و همکاران (1394ش)، «تأثیر بن لایههای انقلاب اسلامی ایران بر بیداری سیاسی، اجتماعی شیعیان لبنان »، دوفصلنامه مطالعات بیداری اسلامی،سال چهارم، شماره هفتم، صص37-59
خبرگزاری جمهوری اسلامی، ایرانیانی که در لبنان ماندگار شدند، 03/04/2011، کد 4006896.
خضاب، وحید، « تاریخچه حزب الله از تأسیس تا پیروزی در جنگ 33 روزه»، خبرگزاری دفاع مقدس،23/ 05/ 1393
ذو القدر، مالک؛ نظری، احمد (1394ش). «بررسی رابطه ایران و لبنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی». فصلنامه پژوهشهای سیاسی و بین المللی، سال ششم، شماره 24، صص 127-141.
سرحدی، مهدی (10/1/1392ش)، «درنگی بر ترجمه سید حسن حسینی از آثار جبران خلیل جبران»، خبرگزاری برنا، کد خبر: 116874.
شیخ الاسلامي، محمد حسن؛ فاطمي صدر، امیر (1392ش). «دیپلماسي عمومی ج.ا. ایران در لبنان»، فصلنامه پژوهشهای سیاسي جهان اسلام، سال سوم، شماره 4، صص49-74.
فلسفی، نصر الله، (1968)، زندگانی شاه عباس اول، تهران، ج 2، چاپ چهارم.
قوچانی، محمد (1385ش)، «اتحاد شیعیان ایران و لبنان»، روزنامه شرق ،شماره 819،5 /5/85.
الکک، ویکتور و محلاتی، حیدر (1387ش). « زبان عربی در ایران گذشته، حال و آینده». مطالعات ادبیات تطبیقی، شماره 6 (ISC)، صص 135-160.
نادری، امین و همکاران (1396ش) « بررسی عوامل تأثیرگذار در سیاست خارجی ج.ا.ایران در لبنان»، دومین کنگره بین المللی علوم انسانی، مطالعات فرهنگی.
ناصر الدین، امل (لبنان) (1396ش). «دلایل پیشرفت آموزش زبان فارسی در مدارس المهدی لبنان، مدیرگروه زبان فارسی مؤسسه تعلیم وتربیت اسلامی». دومین همایش آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی.
نجات، سید علی، «روابط جمهوری اسلامی ایران با لبنان»، 10/5/93،http://alinejat.mihanblog.com/post/23
گفتگوی اختصاصی ایرنا با شریعتمدار، محمد خواجویی، 28/9/1396.
گفتگو با عصام نعمه مدیر جمعیت معارف بیروت، «روایتی از علاقه لبنانیها به کتابهای ایرانی»، مشرق، 10/3/95.
گفتگو با دکتر ویکتور الکک، آزیتا همدانی، سخن عشق، بهار 1385، ش 29، ص16.
مصاحبه با شیخ حیدر جوهر معاون جمعیة المعارف لبنان، «بررسی ادبیات دفاع مقدس در کشورهای عربی»، مشرق نیوز، 31/2/1397 .
گفتگو با دلال عباس استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه دولتی لبنان، «ایران همیشه از زبان فارسی در لبنان حمایت کرده اما این لبنان است که کارشکنی میکند» خبرگزاری ایبنا، 13/3/1398
گفتگو با محمد ایرانی سفیر سابق ایران در لبنان، «ارتقاء جایگاه ایران در لبنان /بهترین روابط سیاسی و فرهنگی در منطقه را با بیروت داریم » خبرگزاری فارس، 16/12/1393،
گفتگو با شریعتمدار، رایزن فرهنگی ایران در لبنان، خبرگزاری تسنیم، 25/6/1396.
هنرآنلاین، گزارش از شصتمین نمایشگاه کتاب بیروت، 12/9/1395، کد خبر: 90908.
همشهری آنلاین، « ایرانیانی که در لبنان ماندگار شدند »، 14/1/1390،کد خبر: 131263.
گفتگو با محمد علی مهتدی، پایگاه خبری حوزه هنری، «امام موسی صدر بنیانگذار ادبیات مقاومت در لبنان بود»، 30/02/1394).
مصاحبه محمد علی شمس الدین (1385ش)، «شیرازیات ترجمان غزل حافظ»، مترجم علی علی محمدی، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره 109، 110، 111
گفتگو با عمر شبلی مترجم دیوان حافظ به زبان فارسی (20/10/85)، نشریه دریا، ص4.
محسنی راد، بتول (1395ش)، «بازتاب فرهنگ ایران در قصیده «مقتل بزرجمهر» از شاعر لبنانی خلیل مطران»، پژوهشنامه ادب غنائی، شماره 27.
نظری منظم، هادی و همکاران (1395ش)، «تصویر ایران در رمان «سمرقند» اثر امین معلوف پژوهشی در ادبیات تطبیقی»، پژوهشهای ادبیات تطبیقی، دوره چهارم، شماره پیاپی 10.
صابر امامي (1385ش)، «پیدایش داستان کوتاه در جهان عرب: لبنان»، ادبیات داستانی، شماره 102، ص75-78.