الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

الدِّراسات الأدبیّة (في الثقافتين العربیّة والفارسية وتفاعلهما)

بازخوانی و تحلیل دو سرودۀ «كتيبه» و «البحّار والدرويش» (وجوه تشابه و تفاوت دو روایت از بحران‌های فکری یک نسل)

نوع المستند : مقاله پژوهشی

المؤلفون
1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران
2 دانش آموخته د‌کترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران
المستخلص
مهدي اخوان ثالث شاعر ایرانی و خليل حاوي شاعر لبنانی، از شاعران ژرف‌ انديش و نوگرا در دو ادب فارسي و عربي هستند. پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوا و مقایسه، دو سروده «كتيبه» ازاخوان و «البحّار و الدرويش» اثر حاوی را بازخوانی نموده است. نتایج به‌ دست‌ آمده از این پژوهش، گویای آن است که هرچند دو شاعر ارتباطی با يكديگر نداشته‌اند، اما هر دو سروده، روایتی از نگاهی یأس‌آلود به فرجام ناکامی در تلاش‌های سیاسی، اجتماعی و حقیقت‌جویی و عدالت‌طلبی نسلی بحران‌زده است. نزديكي فرهنگ ایران و جهان عرب از یک سوی و تجربه زیسته همگون دو شاعر از شکست‌های سیاسی آن سالیان از سوی دیگر، درون‌مایه و ساختار شعر این دو را بسیار به هم نزدیک نموده است. در این دو سروده، از دو زاویه متفاوت، یأس به عنصری کانونی در شعر تبدیل شده، نمایی کدر و غبارآلود از جامعه‌ای بحرانی را بازتولید می‌نمایدبه‌گونه‌ای كه می‌توان گفت يأس فلسفی- اجتماعي در شعر این دو، از يك حالت عادي و گذرا که به‌ طور معمول در شعر بیشتر شاعران مشاهده می‌شود، فراتر رفته، رنگ و لعاب یک عادت زبانی به خود گرفته و درخدمت بیان یک جهان‌بینی ویژه قرار گرفته است.
واژه‌های کلیدی: شعر معاصر، اخوان ثالث، خليل حاوي، كتيبه، البحّار و الدرويش
الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


- اخوان ثالث، مهدى (1369)، از اين اوستا، چ هشتم، تهران: مروار.
- ــــــــــــــــــ (1382)، صدای حیرت بیدار، زیر نظر و با مقدمۀ مرتضی کاخی، چ دوم، تهران: مروارید و زمستان.
- ــــــــــــــــــــ ـ(1384)، زمستان، چ بیست و دوم، تهران: مروارید و زمستان.
- اسوار، موسی (1381)، از سرود باران تا مزامیر گل سرخ (پیشگامان شعر امروز عرب)، چ اوّل، تهران: سخن.
- باقرآبادی، شهریار و علی سلیمی و...(1399)، «کاربرد طرح‌واره‌های تصویری در سروده­های سهراب سپهری و خلیل حاوی – بر اساس نظریه معناشناسی شناختی» مجله ادب عربی، دانشگاه تهران، سال 12، شماره 4، صص 1- 18
- باقرآبادی، شهریار و علی سلیمی (1402)، «مقایسۀ تطبیقی بهره­گیری از بن­مایه سفر در منظومۀ مسافر سهراب سپهری و البحار والدرویش خلیل حاوی» مجله کاوشنامه ادبیات تطبیقی، دانشگاه رازی، سال 13، شماره 54 ، صص 41- 58
- براهنی، رضا (1380)، طلا در مس، ج 1، چ اوّل، تهران: زریاب.
- جبر، جميل (1991)، خليل حاوي- شعراء لبنان، ط 1، بيروت: دارالمشرق.
- حاوى، خليل (بلا تا)، ديوان، بيروت: دارالعودة.
- الحرّ، عبدالمجيد (1995)، خليل حاوى، شاعر الحداثة و الرومانسية، ط 1، بيروت: داركتب العلميه.
- حقوقی، محمد (1376)، شعر زمان ما 2 مهدی اخوان ثالث، چ چهارم، تهران: نگاه.
- حيدريان شهرى، احمدرضا و  کلثوم صديقى (1390) نشانه­هايى از ایرانشهر در شعر خليل حاوى، پژوهشنامه­ى نقد ادب عربى، شماره­ 3، صص 114- 88.
- رجائى، نجمه (1382)، حكايت سندباد به روايت نى و باد، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی مشهد، شمارۀ 2 (پی­درپی 141)، صص 49- 33.
- سلیمی، علی و پیمان صالحی (1390)، بررسی تطبیقی اسطوره سندباد در شعر بدر شاکر السیاب و خلیل حاوی، مجله زبان و ادبیات عربی، مشهد، شماره 4. صص 78-93
- شفيعى كدكنى، محمدرضا (1380)، شعر معاصر عرب، چ اوّل، تهران: سخن.
-  ـــــــــــــــــــــ  (1387)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، چ سوم، تهران: سخن.
- شمیسا، سیروس (1383)، راهنمای ادبیات معاصر، چ نخست، تهران: میترا.
- شواليه، ژان و گربران، آلن (1382)، فرهنگ نمادها، ترجمۀ سودابه فضايلى، ج 3، چ اوّل، تهران: جيحون.
- الضاوى، احمد عرفات (1384)، كاركرد سنّت در شعر معاصر عرب، ترجمۀ سیّد حسین سيّدى، چ اوّل، مشهد: دانشگاه فردوسی.
- عباس، احسان (1384)، رویکردهای شعر معاصر عرب، ترجمۀ حبیب­الله عباسی، چ اوّل، تهران: سخن.
- عدنانى، فرزين (1379)، تأمّلانی در شعر اخوان، باغ بى­برگى، به اهتمام مرتضى كاخى، چ دوم، تهران: زمستان، صص 291- 279.
- عوفى، سديدالدّين محمد (1372)، جوامع الحكايات و لوامع الروايات، به كوشش جعفر شعار، چ چهارم، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى.
- قنبرى عبدالملكى، رضا (1391)، تحليل روایت شناسانۀ شعر كتيبه اخوان ثالث، حافظ، شماره ى 94، صص 53- 51.
- گریمال، پیر (1378)، فرهنگ اساطیر یونان و رم، ترجمۀ احمد بهمنش، ج 2، چ چهارم، تهران: امیرکبیر.
- محمدی آملی، محمدرضا (1377)، آواز چگور (زندگی و شعر مهدی اخوان ثالث)، چ اوّل، تهران: ثالث.
- المير، طلال (2009)، النبوءة في الشعر العربي الحديث، ط 1، بيروت: الموسسة الجامعية للدراسات و النشر و التوزيع.
- ناظرى، حسين و کلثوم صديقى (1390)، واكاوى روان­شناختى مفاهيم پرى و عشق در سروده­هاى خليل حاوى، مجلۀ زبان و ادبیات عربى، شمارۀ پنجم، صص 191- 167.
- هجويرى، ابوالحسن على بن عثمان (1389)، كشف­المحجوب، مقدمه، تصحيح و تعليقات محمود عابدى، چ ششم، تهران: سروش.